Xúc cảm tức giận: khái niệm, ưu điểm, hạn chế và cách kiểm soát
- Trang Đỗ Quỳnh
- 9 thg 4, 2020
- 18 phút đọc
Đã cập nhật: 5 thg 6, 2022
Học phần: Tâm lý học đại cương
ĐẶT VẤN ĐỀ
- Nhóm đối tượng bạo động ở Đồng Tâm khiến 2 chiến sĩ công an hi sinh, nguyên nhân do mâu thuẫn trong tranh chấp đất đai. http://baochinhphu.vn/Phap-luat/Nhan-dien-vu-viec-Dong-Tam/384850.vgp, truy cập lần cuối ngày 09/04/2020 - Vụ việc tại TP.HCM, đánh hàng xóm vào viện đến suýt có án mạng vì… cái dây phơi quần áo! http://tphcm.chinhphu.vn/danh-hang-xom-vao-vien-vi%E2%80%A6-cai-day-phoi-quan-ao, truy cập lần cuối ngày 09/04/2020 - Câu chuyện người lính nghĩa vụ công an 22 tuổi bị đâm chết xuất phát sự “bốc đồng” của thanh niên 20 tuổi xảy ra tại Bình Phước. https://thanhnien.vn/toi-viet/blog-phong-vien/an-mang-tu-nhung-dua-tre-boc-dong-1183580.html, truy cập lần cuối ngày 09/04/2020
Hàng ngày, những tin tức loại đó cho thấy sự suy đồi đạo đức và tình trạng bất ổn của xã hội. Nhưng đó chỉ là sự phản chiếu chung về nỗi ám ảnh rằng tất cả chúng ta đã và đang mất sự kiểm soát với xúc cảm của mình. Những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, ở nhiều nước phương Tây, người ta nói nhiều tới xúc cảm của con người và sự giáo dục xúc cảm cho mọi người, đặc biệt cho lớp trẻ. Các nhà tâm lý học (TLH) ngày càng đánh giá cao vai trò của XC và ảnh hưởng của nó đến đời sống con người. “Bất cứ ai cũng có thể trở nên giận dữ - đó là điều rất dễ xảy ra. Tuy nhiên, để giận đúng người, với mức độ thích hợp, đúng thời điểm, vì những lý do chính đáng và biểu lộ sự tức giận đúng cách - lại là điều không dễ.” – Aristoteles. Các nhà TLH hiện đại coi sự tức giận là một XC bình thường, tự nhiên, được trải nghiệm bởi hầu như tất cả mọi người, và đôi khi như một điều kiện để sinh tồn. Tuy nhiên, sự tức giận không được kiểm soát có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hạnh phúc cá nhân hoặc xã hội và tác động tiêu cực đến những người xung quanh. Vì vậy, thuật ngữ tâm lý “trí tuệ cảm xúc” (emotional intelligence) đang ngày càng phổ biến để con người tìm hiểu và áp dụng trong kiểm soát XC cá nhân, đặc biệt là sự tức giận. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về lĩnh vực trên qua bài tiểu luận về đề tài: Xúc cảm tức giận: khái niệm, ưu điểm, hạn chế và cách kiểm soát.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lý luận
1.1. Xúc cảm:
a. Khái niệm:
Xúc cảm, tình cảm là thái độ riêng của cá nhân đối với hiện thực khách quan có liên quan đến sự thỏa mãn nhu cầu của họ.
Xúc cảm là một quá trình tâm lý thể hiện những rung động của con người trước một tình huống cụ thể, mang tính nhất thời, không ổn định.
Trong nghiên cứu tâm lý học, XC là một trong những chất liệu nền tảng tạo nên nét đặc trưng của đời sống tâm lý mỗi cá nhân. Đôi khi chúng ta đã đồng nhất trí tuệ với chỉ số IQ (chỉ số tư duy thông minh). Đó là cách hiểu phiến diện bởi chúng ta chỉ chú trọng tới trí tuệ lý trí mà quên mất XC cũng là một dạng trí tuệ vô cùng quan trọng, điều kiện để con người tồn tại và phát triển bình thường.
b. Phân loại xúc cảm:
Căn cứ vào cường độ, tính ổn định và sự tham gia ý thức mà XC được chia làm 2 loại:
- Xúc động là một dạng XC có cường độ rất mạnh, xảy ra trong một thời gian ngắn và khi xảy ra, con người không thể làm chủ được mình, không ý thức được hậu quả. Xúc động diễn ra dưới hình thức theo từng “cơn”.
- Tâm trạng là một trạng thái XC có cường độ vừa phải hoặc tương đối yếu, tồn tại trong một thời gian dài, con người không ý thức được nguyên nhân gây ra nó. Tâm trạng ảnh hưởng đến nhìn nhận đánh giá sự vật hiện tượng, thái độ giải quyết mọi vấn đề.
c. Đặc điểm xúc cảm:
Là thái độ mang tính chủ quan, do hiện thực KQ tác động, chỉ hướng những đối tượng liên quan đến việc thỏa mãn nhu cầu.
Gắn liền với phản xạ không điều kiện có cả ở người và động vật, mang tính bản năng, nhất thời không ổn định nên ít xảy ra sự ý thức.
1.2. Tức giận:
Tức giận hay giận dữ là một loại XC liên quan đến việc tâm lý con người thích ứng với các mối đe dọa, "một trạng thái cảm xúc thay đổi cường độ từ kích thích nhẹ đến giận dữ và giận dữ dữ dội" (theo Charles Spielberger, Tiến sĩ, một nhà tâm lý học nổi tiếng người Mỹ chuyên nghiên cứu về sự tức giận) , được gây ra bởi cả sự kiện KQ bên ngoài (sự vô lễ, sự kẹt xe,…) và bên trong (ký ức về sự đau thương, do tâm trạng lo lắng bất an rồi tức giận vô cớ,…).
Tức giận mang đầy đủ các đặc điểm của một XC bình thường.
Các biểu hiện của sự tức giận thường thấy trong nét mặt, ngôn ngữ cơ thể, phản ứng sinh lí, và có lúc trở thành hành vi gây hấn. Con người nói riêng và các động vật nói chung thường hét to, căng cơ, nhe răng, và nhìn chằm chằm vào đối thủ, nhằm cảnh báo kẻ xâm lược ngừng ngay hành vi đe dọa. Các biểu hiện bên trong có thể là tim đập nhanh, toàn thân run lên….
2. Xúc cảm tức giận
2.1. Ưu điểm
Xúc cảm tức giận bị nhìn nhận khá tiêu cực. Nhưng khoa học lại cho thấy có thể có một số lợi ích từ sự tức giận:
Sự tức giận có thể kích hoạt cơ thể chiến đấu hoặc tự vệ, khiến tuyến thượng thận tiết ra các hormone gây căng thẳng, chẳng hạn như adrenaline và testosterone, chuẩn bị cho chúng ta về thể chất, kích thích năng lượng, thích ứng với sự đe dọa và đẩy lùi nó.
Cảm giác tức giận có thể khiến cách nhìn nhận rủi ro thay đổi, nó có thể khiến người ta “bốc đồng” hơn và khiến chúng ta đánh giá thấp khả năng dẫn đến kết quả xấu. Trong một nghiên cứu, những người tình nguyện cảm thấy tức giận nói rằng họ có nhiều khả năng được tăng lương hơn, khi so sánh với những tình nguyện viên khác có xu hướng nhường nhịn những người cứng đầu và dễ nổi cáu. Tùy thuộc vào hoàn cảnh, sự tức giận có thể khiến chúng ta dũng cảm hoặc liều lĩnh hơn.
2.2. Hạn chế
“Lợi bất cập hại”, các nhà TLH đã chỉ ra rằng một người tức giận có thể bị nhầm lẫn, “cả giận mất khôn", bởi tức giận làm giảm sút khả năng tự giám sát và khả năng quan sát KQ. Khi tức giận chiếm lĩnh, chúng ta có xu hướng thể hiện phần “con” nhiều hơn; văn minh, ý thức, ứng xử của phần “người” bị xem nhẹ. Và đa số những người không làm chủ được bản thân, đều cảm thấy hối hận sau khi hoàn thành hành vi tiêu cực của mình.
Sự tức giận cũng ảnh hưởng đến động lực nhóm. Khi con người cảm thấy tức giận, chúng ta có xu hướng suy nghĩ tiêu cực hơn và trở nên dễ đổ lỗi cho người khác một cách chủ quan duy ý chí. Điều này có khả năng làm cho một người trong cơn tức giận cảm thấy tức giận hơn nữa với người khác, “giận cá chém thớt”, “vơ đũa cả nắm” (quy luật di chuyển của XC theo Tâm lý học), có khi, từ “cơn” trở thành tâm trạng tức giận kéo dài một cách vô lý. Không có gì đáng ngạc nhiên, những người này không có nhiều mối quan hệ thành công.
Nói về sự thông minh khi tức giận, theo nghiên cứu tại Ba Lan, tức giận không ảnh hưởng đến trí thông minh. Mặt khác, xúc cảm tiêu cực sẽ gây ra các vấn đề bất an cho chính người trong cuộc, làm suy giảm khả năng miễn dịch, tác động xấu đến sức khỏe đặc biệt là bệnh huyết áp cao, bệnh tim và đột quỵ.
Các nhà khoa học Ba Lan thực hiện nghiên cứu năm 2018 ở 520 sinh viên ở Đại học tại Warsaw. Những người này được yêu cầu nói về tốc độ và tần suất của những cơn tức giận, sau đó được kiểm tra trí thông minh. Người ta tin rằng: “Nóng giận mất khôn”, giận dữ đã làm giảm trí thông minh của con người, đó là nói theo cách của người châu Á còn theo người châu u, sự thông minh lúc tức giận là ngu ngốc. Tuy nhiên, kết quả cho thấy, sự tức giận không liên quan đến mức độ thông minh.
Phần lớn, các sinh viên tham gia ở các cấp học đã chia sẻ rằng sự nóng nảy thường đến nhanh chóng và đánh giá quá cao sức mạnh não bộ. Ngược lại, những người có cá tính lo lắng lại đánh giá thấp sự nhận thức của bản thân. Một điều mà nghiên cứu đã làm rõ, đó là, lòng tự ái chính là chìa khóa khiến những người khi giận dữ tin rằng họ thông minh hơn những người khác.
Tức giận tác động xấu đến sức khỏe con người:
Theo y học cổ truyền: Thiên Cử thống đại luận sách Tố vấn viết: “Giận thì khí bốc lên, buồn thì khí tiêu, sợ thì khí hạ, kinh thì khí loạn…”. Thiên m dương ứng tượng đại luận lại viết: “giận quá hại can”, “nghĩ quá hại tỳ”, “lo quá hại phế”, “sợ quá hại thận”. Ngoài ra, “tâm tàng thần”, tâm lại là đứng đầu ngũ tạng lục phủ, tức giận động đến tất biến động, ảnh hưởng đến tâm.
Theo khoa học hiện đại: Khi bạn suy nghĩ tích cực, não bộ sẽ sản sinh ra các endorphins gây ảnh hưởng có lợi tới các nội tạng cơ thể. Ngược lại, với các suy nghĩ tiêu cực, não bộ sẽ sản sinh ra adrenaline, khiến hệ thống đề kháng bị đình trệ. Như vậy, những suy nghĩ tiêu cực như giận dữ, oán hận, đố kỵ, thù địch, sợ hãi, lo lắng... sẽ không chỉ gây ảnh hưởng tới tinh thần của bạn, mà sẽ khiến thể chất của bạn suy sụp.2.3. Thế giới đang ngày càng giận dữ hơn?
Sau hàng ngàn năm bạo lực, xã hội hiện đại đã chứng kiến một vấn đề nan giải đó là sự thù hận hay hiếu chiến. Theo một nghiên cứu mới đây, cả ba xúc cảm tiêu cực (lo lắng, buồn bã, tức giận) đều có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân cơ bản được xác định, là do đòi hỏi của thế giới hiện đại đang dần khiến hiện tượng stress lan rộng hơn bao giờ hết (quy luật lây lan của xúc cảm theo Tâm lý học). Người ta ví “stress là chất muối làm thi vị cuộc đời nhưng đừng xài nó quá mặn”. Thực chất stress ở mức độ nhỏ đến vừa phải là động lực thôi thúc chúng ta giải quyết vấn đề, tạo ra cái mới. Nhưng stress quá độ làm mất cân bằng trong tâm lý sẽ rất tai hại, gây ra nhiều hậu quả về thể chất và tâm thần. Nếu xu hướng tiếp tục tăng, các nhà khoa học lo ngại rằng dân số toàn cầu có thể bị suy giảm do những hệ lụy mà nó mang lại. Không những vậy, sự tức giận còn mang tính di truyền, con số này đã lên đến 40% loại gen tồn tại ở dân số đàn ông trên thế giới.
Theo Báo cáo Trạng thái cảm xúc toàn cầu (Global State of Emotions) công bố năm 2019, (do công ty phân tích Gallup thực hiện dựa trên các cuộc phỏng vấn ở hơn 151.000 người trưởng thành thuộc trên 140 quốc gia), nhóm người nói rằng họ phải chịu đựng nỗi buồn và lo lắng tăng thêm 1% so với năm trước và sự tức giận đã tăng tới 2%.
Hận thù mang tính di truyền
Những người có khuynh hướng di truyền tức giận thường cố giữ bình tĩnh nhưng lại thiếu vùng não hiệu quả để kiểm soát cảm xúc. Các nhà nghiên cứu sống với các bộ lạc săn bắn hái lượm đã tận mắt chứng kiến, bạo lực mang lại lợi thế cho các thành viên trong các bộ lạc này, đặc biệt là hành vi sát nhân. Những người đàn ông “tức giận” dẫn đến hành vi giết người khác sống sót lâu hơn và có nhiều con hơn, loại gien này tồn tại ở 40% dân số đàn ông trên thế giới.
Ảnh hưởng mạnh nhất đến hành vi bạo lực có nguồn gốc từ gen MAOA, nó có vai trò điều chỉnh cảm xúc. Những người có biến thể gen chức năng thấp có nhiều khả năng mất kiểm soát, đặc biệt là khi họ có một tuổi thơ đau thương. Ngược lại, những người có biến thể gen chức năng cao có thể gây bạo lực nhưng chỉ khi bị khiêu khích.
Khía cạnh đáng chú ý nhất là tất cả các tình nguyện viên trong nghiên cứu đều là sinh viên đại học khỏe mạnh về tinh thần, chứ không phải người bị rối loạn cảm xúc. Nghĩa là nó có khả năng biến đổi qua quá trình hoạt động sống con người.2.4. Cách kiểm soát
Nghệ thuật thấu hiểu xúc cảm bản thân và người khác dẫn tới kiếm soát và định hướng nó một cách đúng đắn được gọi là "Trí tuệ cảm xúc" (EQ). Tức giận là một phản ứng tự nhiên, một sự tức giận nhất định là cần thiết cho sự sống của chúng ta. Tuy nhiên, luật pháp, chuẩn mực xã hội và ý thức cộng đồng cũng giới hạn cũng giới hạn mức độ cơn giận dữ của con người. Chúng ta không thể vì tức giận mà xâm phạm, làm tổn hại danh dự, nhân phẩm hay thậm chí sức khỏe tính mạng của người khác. Mọi người sử dụng một loạt các quá trình cả ý thức và vô thức để đối phó với XC tức giận của họ. Ba cách tiếp cận chính là thể hiện, triệt tiêu và làm dịu.
Sự tức giận có thể được làm dịu theo hướng bị triệt tiêu, và sau đó được chuyển đổi hoặc chuyển hướng. Điều này xảy ra khi ta giữ cơn giận, ngừng suy nghĩ về nó và tập trung vào điều gì đó tích cực. Mục đích là để ức chế sự tức giận, chuyển nó thành hành vi mang tính xây dựng hơn. Tuy nhiên, DeFoore, một nhà tâm lý học người Mỹ, đã mô tả sự tức giận như một nồi áp suất, nói rằng "chúng ta chỉ có thể kìm nén hoặc gây áp lực chống lại sự tức giận của mình trước khi nó bùng phát" (Defoore W., 1991). Điều nguy hiểm trong kiểu phản ứng này là nếu nó không được phép thể hiện ra bên ngoài, sự tức giận có thể tự hướng về phía chúng ta, nó có thể gây bệnh, như tăng huyết áp hoặc trầm cảm.
Làm dịu cơn giận theo hướng kiềm chế và bộc lộ vào thời điểm chúng ta bình tĩnh sẽ là một lựa chọn tốt hơn. Để áp dụng, người ta thường sử dụng phương tiện: “lời xin lỗi” (được nói sớm trước khi cơn giận bùng phát) có khả năng làm dịu ngay lập tức, hoặc chuyển hướng sang một hoạt động khác giúp ta lấy lại tinh thần để giải quyết theo hướng tích cực hơn. Phương pháp này được đa số mọi người áp dụng, nó giúp làm giảm thiểu tối đa hậu quả tiêu cực mà cơn tức giận có thể mang đến, đồng thời sự bộc lộ cũng sẽ không để xảy ra tình trạng kìm nén lâu ngày gây ra “ức chế” như một “tâm trạng tức giận”.
Thể hiện XC tức giận một cách quyết đoán, không hung hăng, là cách lành mạnh nhất để giảm thiểu tác hại của tức giân. Để làm điều này, đòi hỏi ta phải học cách làm rõ nhu cầu của bản thân là gì và làm thế nào để đáp ứng chúng, mà không làm tổn thương người khác. Không bị động trong giao tiếp. Trở nên quyết đoán không có nghĩa là hung hăng hoặc đòi hỏi; nó có nghĩa là tôn trọng bản thân và người khác.
Ba bước đối mặt sự tức giận: chấp nhận nó – nhìn thẳng vào hành động của bản thân – nghĩ về hậu quả xấu nhất có thể xảy ra, và chọn cách xử sự (Theo Mo Gawdat - Cựu giám đốc kinh doanh của Google X và là tác giả của Solve For Happy: https://www.solveforhappy.com/)
Một số phương pháp kiểm soát được đề xuất:
- Tập yoga, ngồi thiền hoặc tập thể dục để giảm căng thẳng.
- Rèn luyện lòng bao dung, tha thứ, cảm thông đối với những lỗi lầm của người khác.
- Giữ bình tĩnh, hít thở sâu, thư giãn và chờ đợi cơ hội của mình. Kiên nhẫn là điều quan trọng.
- Đan Mạch – một trong những quốc gia hạnh phúc nhất hành tinh, giải quyết cơn tức giận bằng cách nói: “Pyt” - như 1 cụm từ để chấp nhận những rắc rối xảy ra.
- Quan trọng hơn, xúc cảm do suy nghĩ, nhận thức chi phối. Do vậy, chúng ta cần tránh lối suy nghĩ “tất cả hoặc không có gì”, coi sự việc đang xảy ra là thảm họa không thể giải quyết. Đó là lối suy nghĩ tiêu cực là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự giận dữ. Thay vào đó, hãy tự nhủ với bản thân: “Sẽ ổn thôi”, “Thư giãn nào”, nó không những đánh lạc hướng cơn giận mà còn giúp tạo một thói quen suy nghĩ tích cực trước mọi vấn đề cho bản thân.3. Ứng dụng thực tiễn: quản lí và điều hành xúc cảm tức giận
3.1. Trong cuộc sống gia đình
Mâu thuẫn gia đình thường xảy ra do nguyên nhân chính là sự thiếu kiểm soát cảm xúc cá nhân. Ngày nay, tệ nạn gia đình không còn là một từ khóa xuất hiện ít trên các phương tiện thông tin, trở thành nỗi lo của xã hội.
Ứng dụng trí tuệ cảm xúc, đặc biệt với những gia đình có con cái độ tuổi vị thành niên như chính các sinh viên đại học, đây là quá trình hình thành nhân cách nên diễn ra sự thay đổi tâm lý mạnh mẽ nhất, con người với cái “tôi” cao luôn muốn tự khẳng định mình, tính độc lập, dũng cảm quá cao bị nhầm lẫn với bảo thủ, liều lĩnh. Do vậy, để kiểm soát tức giận:
Từ phía con cái, chúng ta cần hiểu rõ nhu cầu cần thiết của bản thân, học cách trao đổi với cha mẹ về nhu cầu đó, và cũng cần quan tâm đến tâm lý của họ (nhiều khi chỉ là họ muốn tốt cho bạn nhưng cách diễn đạt có thể không tốt dễ khiến ta hiểu nhầm ý họ). Tránh trao đổi khi căng thẳng, sự không bình tĩnh luôn thiếu sự kiểm soát của ý thức, kéo theo những kết quả không mong muốn. VD khi bị cha mẹ bắt ép ở nhà khi một buổi họp lớp lâu ngày diễn ra, hãy trình bày thẳng thắn rằng: “Con rất muốn đi với các bạn, ở nhà con buồn và tiếc lắm, chả có mấy dịp như này! Bố (mẹ) cũng đã từng có những kỉ niệm khó quên với bạn bè từ những dịp như thế này đúng không ạ?”
Từ phía cha mẹ, đã từng trải qua trạng thái của con cái thì cần suy xét thấu đáo, ôn nhu đúng lúc, giảng giải nhẹ nhàng, cẩn trọng tránh đả kích vào lòng tự tôn cao của con. Bên cạnh đó, những khảo sát cá nhân dài hạn của Huesmann và Eron (1984), Anderson và Bushman (2002) cho thấy những người ở thời niên thiếu xem nhiều phim ảnh bạo lực thể hiện thái độ gây hấn cao hơn những đối tượng khác (quy luật hình thành tình cảm và quy luật thích ứng theo Tâm lý học). Do vậy, cần tránh những tác động tiêu cực từ thế giời khách quan đến với con trẻ, không nên quá nuông chiều sở thích của con cái mà phải cân nhắc cái gì hợp lý, có ích, tích cực định hướng cho con những hoạt động bổ ích lành mạnh ngoài trời. Trong khi các nhà tâm lý học ngày càng nhận thức được rằng đa sô các bậc cha mẹ cố gắng kiểm soát cuộc sống của con cái họ bằng sự giận dữ, thì người Inuit (cộng đồng người sống ở vùng Bắc cực các quốc gia) nuôi dạy con cái họ bằng phương pháp thanh thản, họ xem việc la hét trẻ em là hành động hạ thấp người lớn. Điều này dẫn đến những đứa trẻ bình tĩnh hơn. Hay như ở Nhật, trẻ em được học cách tự giải quyết cơn giận và đối phó với chúng ngay từ nhỏ.
Cũng như vậy, trong mối quan hệ vợ chồng, thấu hiểu nhu cầu và cảm thông lẫn nhau là nền tảng để kiểm soát cảm xúc cá nhân. Tất cả mọi người đều cần có sự bao dung, lòng vị tha để đối mặt với sự tức giận. Gia đình là cái nôi xã hội, là nơi tổng hòa cảm xúc của rất nhiều mối quan hệ xã hội khác nhau. Do vậy, kiểm soát tốt cảm xúc trong gia đình, là động lực để tăng khả năng cải thiện các mối quan hệ bên ngoài khác trong cuộc sống mỗi cá nhân.
3.2. Trong học tập – làm việc
Theo Goleman, chỉ số IQ không quan trọng bằng chỉ số EQ trong cả cuộc sống lẫn công việc, 90% yếu tố quyết định sự nổi trội trong sự nghiệp của các nhà lãnh đạo là trí tuệ cảm xúc (Daniel G.,2019)
Trong một tình huống làm ta khó chịu (như người khác không chú ý, quá ồn ào…), hãy nhớ biểu đạt nó bằng những cụm từ như “làm ơn” và “cảm ơn” không chỉ vì lịch sự, mà còn để tỏ ra tôn trọng người khác, đề nghị thay vì mệnh lệnh. VD như: “Anh có thể nói nhỏ lại một chút được chứ? Cảm ơn anh”.
Trong hoạt động trao đổi, làm việc nhóm trên lớp học, hay thương lượng hợp đồng, khi thấy bất kì một cử chỉ nào liên quan đến sự tức giận (như hằn mặt, to tiếng, chống nắm đấm xuống bàn,…) điều trước tiên là hãy dừng ngay việc chỉ trích hay những vấn đề mang tính nguyên nhân mà ta đang làm, sau đó cố gắng làm loãng cơn giận bằng cách chuyển hướng sang vấn đề khác, có thể xen lẫn lời khen hoặc lời bông đùa, trường hợp xấu nhất là hãy chủ động rời đi. Không sử dụng ngôn ngữ phức tạp có thể khiến người khác cảm thấy rằng bạn đang coi thường họ. Vấn đề cần được giải quyết, nhưng là khi hai bên bình tĩnh hơn. Tuyệt đối kiểm soát bản thân, cố gắng phớt lờ sự xúc phạm đến từ người khác, không để xúc cảm của họ lây lan sang bạn, dẫn đến những hậu quả không mong muốn.
Trí tuệ XC mang nhiều màu sắc giống với phẩm chất tự chủ của ý chí, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những người hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ pháp luật, chẳng hạn điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán, luật sư… Nó cho phép họ kiểm soát bản thân, bộc lộ xúc cảm đúng lúc đúng chỗ, hành động một cách thận trọng và hợp lý ngay cả trong những tình huống xung đột phức tạp vốn thường xuất hiện thực tiễn trong những ngành nghề đặc thù này.
3.3. Trong mối quan hệ bạn bè
Trong cuộc sống, chúng ta chắc chắn đã từng gặp những người bạn có kỹ năng giao tiếp rất tốt. Khi phải làm việc dưới áp lực, họ không cáu giận mà nhìn thẳng vào vấn đề và bình tĩnh tìm ra giải pháp. Thậm chí, ngay cả khi ta không tìm ra giải pháp cho vấn đề, họ cũng làm chúng ta cảm thấy lạc quan và có thêm niềm tin. Họ biết khi nào có thể tin vào trực giác của mình. Họ luôn sẵn lòng thừa nhận những nhược điểm của mình và biết tiếp thu những lời phê bình để phát triển bản thân. Cách để họ rèn luyện bản thân trở thành một người giàu trí tuệ cảm xúc, chúng ta đều có thể làm được.
Hãy thể hiện minh bạch cảm xúc của mình một cách dứt khoát nhưng không hung hăng, tôn trọng bản thân và người xung quanh. Đừng vội buông lời “kết tội” họ, mà hãy đặt mình vào vị thế của người khác để có cái nhìn khách quan về sự việc. Hãy thử điền vào công thức đơn giản này để bắt đầu: "Tôi cảm thấy ..... khi bạn ...... (vì ........)". Dành thời gian bên cạnh nhau là điểm mấu chốt để bạn bè trở nên thân quen, và có thể lắng nghe nhau thực sự.
KẾT LUẬN
Cảm xúc là một phạm trù đa dạng và tinh tế. Các nhà TLH ngày càng đánh giá cao vai trò của XC và ảnh hưởng của nó đến đời sống con người. Đôi khi chúng ta tưởng chừng như mình hoàn toàn nắm bắt được XC của chính mình, nhưng có những thời điểm ta trống rỗng và bất lực trước chính thứ XC ấy. Hiểu về cảm xúc là một nhiệm vụ không đơn giản nhưng hoàn toàn khả thi. Đó là một tiến trình được xây dựng trên chính cách chúng ta hiểu, chấp nhận và cởi mở với những cảm xúc của chính mình.
Tức giận là một XC hoàn toàn bình thường, có thể nói lành mạnh của con người. Nhưng khi nó vượt khỏi tầm kiểm soát và trở nên nguy hại, nó có thể dẫn đến các vấn đề trong công việc, trong các mối quan hệ cá nhân và chất lượng cuộc sống của con người. Để đổi lại thành quả, con người đang phải sống chung với stress, vì vậy không thể khiến sự tức giận biến mất mà chỉ có thể học cách làm chủ và cân bằng cảm xúc.
Do tức giận là một loại xúc cảm gây hại nhiều hơn lợi, nên chủ đề này lại càng được quan tâm hơn khi người ta ý thức được về mối nguy hại của nó. Trí tuệ cảm xúc, hay cụ thể hơn là phương thức kiểm soát sự tức giận để cải thiện môi trường sống, không chỉ là mục tiêu của ngành tâm lý học, mà còn là chủ đề được rất nhiều bậc phụ huynh, giáo viên, mọi tầng lớp trong xã hội say mê tìm hiểu và khắc phục cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình tâm lý học đại cương, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2019.
2. Nguyễn Xuân Thức (chủ biên), Giáo trình tâm lý học đại cương, Nxb. Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2008.
3. Daniel Goleman (2011), Trí tuệ xúc cảm, tái bản lần 2, Nxb. Lao động Xã hội, Hà Nội.
4. Daniel Goleman, Trí Tuệ Xúc Cảm Ứng Dụng Trong Công Việc (Tái Bản 2019), Nxb. Lao động Xã hội, Hà Nội.
5. Roger Fisher & Daniel Sapiro, Sức mạnh của trí tuệ cảm xúc (tái bản 2018), Nxb. Tổng hợp, TP.HCM.
6. DeFoore, William (1991), Anger : Deal with It, Heal with It, Stop It from Killing You, (1st ed.), Health Communications, Inc.
Website
Bình luận